Жирэмсний эхний гурван сар нь догдлом атлаа заримдаа сэтгэл санаа дарамттай санагдаж болох үе юм. Жирэмсэн гэдгээ мэдэх мөчөөс эхлээд таны биед өрнөж буй олон өөрчлөлтийг даван туулахад нэлээд их зүйл ойлгож, сурах хэрэгтэй болдог. Гэхдээ санаа зоволтгүй — бид танд туслахад бэлэн байна! Энэхүү гарын авлагад жирэмсний эхний гурван сарын талаар мэдэх хэрэгтэй бүх зүйлийг, нийтлэг илрэх шинж тэмдгүүдээс эхлээд өөрийгөө болон хэвлий дэх хүүхдээ хэрхэн зөв арчлах тухай хэрэгтэй зөвлөгөөнүүдийг багтаасан.  

Жирэмсний эхний гурван сар гэж яг юу вэ?

Жирэмсний эхний гурван сар нь жирэмсний гурван үеийн (гурван сар бүр) эхнийх нь юм. Энэ нь жирэмсний явцад болон таны хүүхдийн хөгжилд хамгийн чухал үе шатны нэг байдаг. Хэвлий тань хараахан томроогүй байж болох ч, энэ хугацаанд танд болон хүүхдэд тань маш олон өөрчлөлт явагдаж байдаг. Энэ үед таны хүүхэд маш хурдан өсөж хөгждөг. Тархины болон зүрхний хөгжил эхэлж, нүүрний хэлбэр бүрэлдэн, бяцхан гар, хөл, хуруу, хумс хүртэл үүсдэг.  Эхний гурван сарын хугацаанд хүүхдийн бүх гол эрхтэн, тогтолцоонууд бүрэлддэг тул жирэмсний витамин тогтмол ууж, архи, мансууруулах бодис, тамхи, аюултай эмүүдээс зайлсхийх нь маш чухал.

Үүний зэрэгцээ таны бие жирэмсний дааврууд болох hCG, эстроген, прогестерон-оор дүүрч эхэлдэг. Дааврын эдгээр өөрчлөлтөөс шалтгаалан дотор муухайрах, бөөлжих, толгой өвдөх, маш их ядрах зэрэг эхний гурван сард түгээмэл илэрдэг зовиурууд гарч болдог. Зарим хүнд гэрийн аргууд тус болдог ч, хэрвээ шинж тэмдгүүд тань өдөр тутмын амьдралд саад болж байвал эмч, эх баригчдаа заавал мэдэгдээрэй. Энэ хугацаанд та өөрийгөө болон хүүхдээ хариуцах эмч эсвэл эх баригчаа сонгож, хэд хэдэн удаа урьдчилсан үзлэгт орно. Эхний гурван сарын урьдчилсан үзлэг бүр ихэнхдээ ижил дарааллаар явагдана: таны жин, цусны даралтыг хэмжих, асуултад тань хариулах, шаардлагатай шинжилгээ бичиж өгөх, шээсний шинжилгээ авах, мөн хүүхдийн зүрхний цохилтыг сонсох эсвэл ЭХО-гоор харах зэрэг орно. Жирэмсний үеийн хяналт нь эрүүл жирэмслэлтийн үндэс юм.  Тогтмол үзлэгээр дамжуулан эмч, мэргэжилтнүүд эх болон ураг хоёрын ерөнхий байдлыг хянаж, болзошгүй хүндрэлүүдийг эрт илрүүлэн зохицуулж, мөн боловсрол, зөвлөгөө, сэтгэцийн эрүүл мэндийн дэмжлэг үзүүлдэг.

Эхний гурван сар (анхны триместр) хэр удаан үргэлжилдэг вэ?

Эхний гурван сар нь үр тогтсоноос эхэлж 13 долоо хоног, өөрөөр хэлбэл гурван сар үргэлжилнэ.

• Нэгдүгээр сар: жирэмсний 1-ээс 4-р долоо хоног
• Хоёрдугаар сар: 5-аас 8-р долоо хоног
• Гуравдугаар (эхний триместрийн сүүлийн) сар: 9-өөс 13-р долоо хоног

Эхний триместрийн сонирхолтой нэг зүйл нь та жирэмснийхээ бараг гуравны нэгийг өнгөрөөчихөөд байхад жирэмсэн гэдгээ ч мэдээгүй байх боломжтой байдаг явдал юм. Эх барих, эмэгтэйчүүдийн эмч нарын тайлбарласнаар жирэмслэлтийг сүүлийн сарын тэмдгийн эхний өдрөөс хойш хоёр долоо хоногийн дараанаас тооцож эхэлдэг. “Ингэснээр та бодитоороо жирэмсэн болоогүй байсан хоёр долоо хоног жирэмсний хугацаанд тооцогддог. Жирэмсний нийт 40 долоо хоногт эдгээр нэмэлт хоёр долоо хоног ордог.” Иймээс та гэрийн жирэмсний тест хийж эерэг хариу авах үедээ аль хэдийн 4–5 долоо хоногтой жирэмсэн байх нь элбэг.

Эхний гурван сард түгээмэл илрэх шинж тэмдгүүд

Эхний гурван сард та өөрийгөө ердийн үеийнхээсээ илүү туйлдсан, дотор муухайрсан, сульдсан мэт мэдрэх нь элбэг. Шинж тэмдгүүд гэнэт, нэлээд хүчтэй илэрч эхэлж болдог. Эмч, мэргэжилтнүүд “Дааврын өөрчлөлтүүд таны биеийн бараг бүх эрхтэн тогтолцоонд нөлөөлдөг. Эдгээр өөрчлөлтүүд нь жирэмсний хамгийн эхний долоо хоногуудад ч шинж тэмдгүүдийг өдөөж чадна” хэмээн онцолжээ.  Гэхдээ зарим эмэгтэйчүүд эхний гурван сард жирэмсний ямар ч шинж тэмдэггүй эсвэл маш бага шинж тэмдэгтэй байдаг.  

“Эхний шинж тэмдэг илрэхгүй байх нь бүрэн хэвийн үзэгдэл. Эмэгтэйчүүдийн ойролцоогоор 20 хувь нь дотор муухайрах эсвэл жирэмсний уламжлалт шинж тэмдгүүдийг огт мэдрэхгүй.”

Хэрвээ та ийм тохиолдолд байгаа бол азтай гэж үзээрэй. Харин ихэнх жирэмсэн эмэгтэйчүүд доорх шинж тэмдгүүдийн аль нэгийг мэдэрдэг.

Өглөөний дотор муухайрах (Morning sickness)

Харамсалтай нь “өглөөний дотор муухайрах” шинж тэмдэг өдөржин үргэлжилж болно – эхний гурван сард жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн гуравны хоёр орчимд илэрдэг. Хөнгөн тохиолдолд харьцангуй энгийн аргууд тус болж болно. Гэхдээ хэрвээ шинж тэмдэг нь их байвал эмчтэйгээ ярилцаж, өөр аргачлалуудыг хайх хэрэгтэй.

Эхний гурван сарын хийх зүйлсийн жагсаалт

Жирэмсний эхний саруудад хийх ёстой хамгийн чухал зүйлс:

• Эхний урьдчилсан үзлэгт цаг авах
• Хөх болон хэвлийний зургууд авах

Урьдчилсан витамин уух

Хэрэв та урьдчилсан витамин уухаа эхлүүлээгүй бол одоо эхлэх цаг юм. Эхний гурван сард фолийн хүчил хангалттай авах нь онцгой чухал.  Учир нь таны хүүхдийг  нуруу болон тархины төрөлхийн гажигтай төрөхөөс хамгаална.

Урьдчилсан үзлэгт цаг авах

Эхний урьдчилсан үзлэг маш чухал. Бэлтгэлээ хангахын тулд:

• Сүүлийн сарын тэмдгийн эхний өдрийг тэмдэглэ
• Авах эмийн жагсаалт гаргах
• Тухайн эмгэг өвчний түүхийг бичих (жишээ нь чихрийн шижин, өндөр даралт)
• Өөрийн эмэгтэйчүүдийн түүхийг тэмдэглэх
• Аав, ээж хоёрын талаас гэр бүлийн өвчний түүхийг тодорхой болгох

Эдгээрийг эмчид хэлэх нь архаг өвчин эсвэл генетикийн гажиг бий эсэхийг тодорхойлоход тусална.

Эмүүдээ шалгах

Жирэмсний үед олон эм аюулгүй биш байдаг — зарим нь эмийн сангаас худалдан авах энгийн эм ч байж болно. Хэрэв та ямар нэг эм ууж байгаа бол эмчтэйгээ  холбогдож, жирэмсэн үед ууж болох эсэхийг лавлаарай.  Бүх зүйлээ хэлэх хэрэгтэй — эм, витамин, нэмэлт тэжээл, ургамлын гаралтай бэлдмэл хүртэл.

Аюултай зуршлуудаас татгалзах

Жирэмсний үед тамхи татах, архи уух,  мансууруулах бодис хэрэглэх нь таны болон хүүхдийн эрүүл мэндэд аюултай. Хэрэв хэрэгтэй бол эмчээс тусламж авч, зуршлыг орхих арга замыг асуух хэрэгтэй. Мөн жирэмсний үед зайлсхийх үйл ажиллагаа болон аюултай ажлууд байдаг. Өдрийн дэглэмээ эргэн харж, гэр, ажлын байранд аюулыг хэрхэн багасгах талаар эмчтэйгээ зөвлөлдөөрэй.

Кофейн багасгах

Жирэмсний үед кофейны хэрэглээг багасгах нь зөв. Учир нь хүүхдийн эрүүл мэндэд нөлөөлж болзошгүй. Мэргэжилтнүүд жирэмсэн эмэгтэйчүүдийг өдөрт 200 мг-аас бага кофейн хэрэглэхийг зөвлөдөг. Анхаараарай, кофейнаас гадна сүүтэй ундаа, цай, шоколад ч кофейн агуулдаг шүү.

Эхний гурван сарын бэлгийн харилцаа

Эхний гурван сард та ямар нэгэн ядаргаа эсвэл дотор муухайрах мэдрэмжээс болж секс хийх сонирхолгүй байж болно. Гэхдээ хүсэлтэй, эмч зөвшөөрвөл секс хийхэд аюулгүй. Тодорхой хүндрэлгүй бол:

• Умайн усны уут болон умайн хүчтэй булчин таны хүүхдийг хамгаалдаг
• Умайн хүзүүг тагласан өтгөн салст халдвараас хамгаалдаг

Жирэмсний үед бэлгийн харьцааны байрлал болон арга барилыг судлах нь зүйтэй, учир нь хэвлий томрох үед заримдаа шууд бус байрлал ашиглах хэрэгтэй болдог.

Дасгал хөдөлгөөн хийх

Жирэмсний үеийн хөдөлгөөн нь:

• Эрүүл мэндийг хадгалах
• Илүү сайн унтахад туслах
• Сэтгэл санааг сайжруулах ашиг тустай.

Та биеийн байдлаа харгалзан дасгалыг тохируулах хэрэгтэй. Эмчтэй дасгалын төлөвлөгөөгөө зөвлөлдөж, жирэмсэн үед хамгийн тохиромжтой дасгал, аюулгүй дасгалын зөвлөмжийг сураарай.

Урьдчилсан шинжилгээний боломжуудыг судлах

Эхний гурван сард эмч түрүүлж урьдчилсан шинжилгээний санал өгөх болно. Үүнд:

• Генетикийн шинжилгээ: Хүүхдийн Down синдром, бусад хромосомын асуудал, төрөлхийн гажиг үүсэх эрсдэлийг тодорхойлоход тусална
• Эхний гурван сард түгээмэл ашигладаг шинжилгээ: NIPT (гадаргуугүй урьдчилсан тест) болон NT scan (nuchal translucency)

Эдгээрийг ашигласнаар таны хүүхдийн эрүүл мэндийн эрсдэлийг урьдчилан мэдэх боломжтой.

Хэвлийний зургаа авч болно

Долоо хоног бүр зураг авч, жирэмсний өөрчлөлтийг тэмдэглэх нь хөгжилтэй бас сонирхолтой. Зургаа авахад зөвлөгөө:

• Тогтмол нэг хувцас өмсөх
• Нэг байрлал, нэг өнцгөөс зураг авах
• Ижил байрлал, профиль байрлалыг ашиглах (профайл илүү сайн харагддаг)